„Słuchałem i patrzyłem jak urzędnicy z niedowierzaniem kręcą głowami". Tomasz Nowak o oskarżeniach Lily Kesselman wobec Radomska

Muzeum żydowskie Lili Kesselman coraz bardziej ciąży miastu. Od jakiegoś czasu miałem takie wrażenie, ale po dzisiejszym dniu jestem tego pewny. Plany z rzeczywistością rozjechały się kompletnie. Tabliczki w chodnikach to bardzo dobry pomysł, nieraz już ten pogląd wyrażałem. Ale zawsze też dodaję, że wykonanie było fatalne. Nie chodzi mi tylko o pierwsze tablice, które jeszcze są w chodnikach, od dawna już nieczytelne. Ale o całokształt, właściwie każdy element tego przedsięwzięcia.

Tomasz Nowak
gazeta@radomszczanska.pl

W snutych wizjach do Radomska miały przyciągać tłumy turystów z całego świata. Magnesem ściągającym ich tutaj miało być otwarte muzeum żydowskie. Sporadycznie ktoś przyjechał je obejrzeć. Nie było przygotowanego przewodnika, chętni do obejrzenia błądzili po mieście. A czasami byli przekonani, że nasze muzeum jest właśnie tym muzeum, które przyjechali obejrzeć. Nie chcieli wierzyć, że zachęty słyszane z ust pomysłodawczyni aż tak bardzo rozmijają się z rzeczywistością. Kto powinien się wstydzić za popękane i zupełnie nieczytelne tablice? Lili Kesselman czy miasto? Mniejsza kto powinien, ważne komu przynosiły one wstyd. A tu niestety źle świadczyły o Radomsku.

Tabliczki są umieszczone w chodnikach ulic należących do miasta i powiatu. Umowa z miastem (jak jest ze starostwem nie wiem; dzisiejszy brak przedstawicieli starostwa ma być jakąś manifestacją?), nakazywała fundatorowi ich wymianę w przypadku zniszczenia. Pękały i zapadały się jedna po drugiej, to skutek złego materiały i niefachowego montażu. Pani Kesselman wygrała w tej sprawie proces z wykonawcą. Gdy nie reagowała na wezwania, zgodnie z umową, by je naprawić, wymienić czy w końcu zdemontować, zrobiło to miasto. Często te popękane tablice zagrażały przechodniom, zimą można się było na nich łatwo poślizgnąć. Lili Kesselman zdawała sobie z tego sprawę, ale sama wymianą na żądanie urzędu nie chciała się zająć, nie było z nią kontaktu. To już jest zerwanie zapisów umowy.

Od kilku lat prowadzi wymianę tabliczek, na razie w chodnikach starostwa. Tym razem są dobrze zrobione, czytelne, trwałe i antypoślizgowe, jak sama zapewnia, nawet dzisiaj. Znajduje sponsorów w kraju i zagranicą. Przed dzisiejszą uroczystością miały zostać zamontowane na nowo. Ale nie pozwolił na to urząd miasta. To wersja Lili Kesselman.

Dziś, stojąc naprzeciwko gości z kilku ambasad, naczelnego rabina Polski, przedstawicieli organizacji żydowskich z kraju i zagranicy, wypowiedziała bardzo mocne słowa pod adresem władz naszego miasta. Słuchałem i patrzyłem jak urzędnicy z niedowierzaniem kręcą głowami. Więc po wszystkim zapytałem, o co w tym wszystkim chodzi. W odpowiedzi usłyszałem, że pani Kesselman nie zna pojęcia terminy, procedury, wymogi. Na niektóre decyzje trzeba czekać miesiąc, nie da się pewnych rzeczy przyspieszyć. Sam wiele razy byłem wzywany do uzupełnienia jakiś papierów, braku podpisu czy pieczątki. Denerwujące to jest, ale przecież znam zasady, wiem co mam zrobić. Jak zapomnę, to biegam do urzędu. Jak się spóźnię ze złożeniem wniosku, to mogę zapomnieć o pieniądzach. Tak po prostu jest. Może ktoś powinien to wyjaśnić pani Kesselman? Poza tym już przecież przechodziła taką procedurę przy pierwszych montażach, powinna więc wiedzieć jakie są wymagania, jak się wszystko odbywa. Od tamtego czasu chyba niewiele się w tym względzie zmieniło. Na całym świecie zbiera pieniądze na wciąż powstające w Radomsku muzeum. Z tych środków opłaca wykonanie tablic, ich montaż. A bulwersuje się na samą myśl, że miałaby zapłacić za zajęcie pasa drogowego. Koszt jak każdy inny. Wmontowanie tablicy jest ingerencją w chodnik, część drogi. Jeśli znowu się okaże, że tablica jest źle wykonana (a przecież i taką możliwość należy brać pod uwagę), to kto ma ponosić tego konsekwencje, płacić być może jakieś odszkodowanie? Miasto, czyli my wszyscy? Podczas przemówienia przywołała przykład reklamy na ulicy. Jeśli ktoś taką reklamę by postawił, to właśnie bierze za nią odpowiedzialność.

„Miasto Radomsko ma teraz do wyboru: albo międzynarodową sławę, albo międzynarodowy wstyd” – te słowa wypowiedziane przez panią Kesselman dzisiaj mną wstrząsnęły. Odbieram to jako szantaż wobec władz miasta. Albo będziecie spełniać moje życzenia, albo będę was oczerniać. Tak jak dzisiaj. To właściciele, patrząc na obecnych oficjeli, było spełnieniem groźby.

Obserwuję powstawanie otwartego muzeum, dziś pod nazwą Muzeum Kesselman, od początku, od pierwszych wizyt pomysłodawczyni w muzeum. Mam szereg wątpliwości do treści tabliczek, denerwuje mnie towarzyszący temu chaos. Już drugi raz podczas takiej uroczystości obcy ludzie, goście pani Kesselman pytają mnie gdzie mają iść, co będzie dalej w programie. Więc dopuszczam myśl, że tak samo może być z procedurami, zupełna odporność na argumenty. Zresztą w sprawach historii też jest trudno cokolwiek wyjaśnić, przedstawić swoje racje.

Chciałbym usłyszeć od miasta ich wersję, swoje informacje zebrałem na podstawie kilku krótkich i przeprowadzonych na szybko rozmów. Poszła w świat informacja, że w Radomsku, w 80. rocznicę początku akcji likwidacyjnej getta, przeszkadza się w upamiętnianiu tego wydarzenia. Zajście wymaga więc wyjaśnienia.

Nie wiem, czy nie byłoby to złamaniem jakiegoś protokołu dyplomatycznego, nie znam się na tym. Ale skoro w tego typu uroczystościach pojawiają się przedstawiciele ambasad Izraela, Niemiec, Francji, Argentyny, to może należałoby wysłać do nich jakąś informację, przedstawiającą sprawę od strony naszego miasta. Przecież pozostawienie tego bez wyjaśnienia fatalnie będzie wpływać na wizerunek Radomska. A miało być odwrotnie.

Z tego co zrozumiałem z przemówień, trwają właśnie ustalenia odnośnie podpisania nowej umowy pomiędzy fundacją a miastem. To dobra okazja do wypracowania nowych standardów we wzajemnych kontaktach. Bo jak na razie miasto wizerunkowo tylko traci na istnieniu otwartego muzeum. Jeśli nie może być wymiernych zysków, to niech chociaż nie będzie strat. Kto jest partnerem miasta, pani Kesselman czy kierowaną przez nią fundacja? Jeśli fundacja, to gdzie jest zarejestrowana, komu składa sprawozdania? W gromadzeniu środków finansowych posługuje się Radomskiem. Mamy więc chyba prawo wiedzieć cokolwiek więcej niż tylko nazwę fundacji?