Choroby narządów rodnych kobiet i mężczyzn oraz ich wpływ na płodność

Niepłodność może być powodowana przez wiele różnych czynników i dotyczyć zarówno kobiety jak i mężczyzny. Jedną z często występujących przyczyn problemów z uzyskaniem ciąży są wady anatomiczne oraz choroby narządów układu moczowo-płciowego, m.in. jajników, macicy, czy jąder. W jaki sposób wady te obniżają szansę na poczęcie dziecka, jak można je leczyć i kiedy warto zgłosić się do lekarza?

Najczęściej diagnozowane przyczyny niepłodności u kobiet to zaburzenia hormonalne, które negatywnie wpływają na przebieg cyklu menstruacyjnego i owulacji. Z kolei u mężczyzn są to zwykle zaburzenia nasienia (np. zbyt mała liczba plemników w ejakulacie, ich niedostateczna ruchliwość lub nieprawidłowości morfologiczne tych komórek).

Zarówno zaburzenia hormonalne jak i obniżone parametry nasienia mogą być wynikiem chorób konkretnych narządów. Dla przykładu zaburzenia funkcji jajników mogą upośledzać ich zdolność do produkcji tak ważnych hormonów jak estrogeny czy progesteron. Natomiast urazy jąder czy dolegliwości takie jak żylaki powrózka nasiennego przekładają się na zaburzenia procesu spermatogenezy (produkcji nasienia).

Ze względu na mnogość możliwych przyczyn niepłodności diagnostyka i leczenie jest zawsze kwestią indywidualną. W trakcie pierwszej wizyty w klinice leczenia niepłodności lekarz ukierunkuje terapię, zaczynając od niezbędnych badań w celu potwierdzenia lub wykluczenia diagnozy, aż po wybór i wdrożenie metod leczenia.

Na obniżenie płodności wpływają nierzadko wady anatomiczne macicy, takie jak:

• macica przegrodzona (obecność błoniastej przegrody w jamie tego narządu), 
• macica dwurożna (obszar dna macicy jest zapadnięty, co w badaniu obrazowym uwidacznia się jako charakterystyczne rogi),
• macica jednorożna – kiedy jeden róg macicy (miejsce łączenia się jamy macicy z jajowodem) nie jest całkowicie rozwinięty lub też rozwinął się nieprawidłowo.

Relatywnie częstą kobiecą dolegliwością są mięśniaki macicy, czyli guzy o łagodnym charakterze. Jeśli nie dają objawów klinicznych i nie kolidują z planami rozrodczymi pacjentki, zwykle należy tylko obserwować ich rozwój. Jeśli jednak istotnie zmieniają kształt macicy (szczególnie gdy rozrastają się w stronę jej jamy), a kobieta planuje ciążę, konieczne może być ich usunięcie operacyjne, np. małoinwazyjną histeroskopią. Zaleceniem do zabiegu jest także ból czy zaburzenia miesiączkowania – w przypadku lżejszych objawów możliwe jest leczenie farmakologiczne. 

Niekiedy interwencji chirurgicznej wymagają także polipy czy ogniska endometriozy. Endometrioza, czyli niekontrolowany rozrost endometrium, również może być przyczyną niepłodności. W przebiegu tej choroby fragmenty błony śluzowej macicy wydostają się poza jej jamę, powodując stany zapalne i dolegliwości bólowe. Trudności z uzyskaniem ciąży mogą być też wynikiem niedrożności jajowodów i innych chorób. Przykłady to PCOS (zespół policystycznych jajników), czy wrogi śluzu szyjki macicy, który blokuje plemnikom możliwość przedostania się do macicy i zapłodnienie.

Nieprawidłowości w obrębie jąder na różne sposoby zaburzają skomplikowany proces produkcji nasienia. Wśród najczęstszych możemy wymienić:

• Żylaki powrózka nasiennego – powiększone żyły w jądrach negatywnie wpływają na natlenienie i odżywienie tkanek, a także przyczyniają się do zwiększenia temperatury w jądrach (ponieważ więcej gorącej krwi krąży w ich obrębie). Tymczasem do prawidłowego przebiegu spermatogenezy konieczna jest temperatura o około 2 stopnie niższa niż temperatura ciała. Żylaki o dużym nasileniu można leczyć nowoczesnymi, małoinwazyjnymi metodami mikrochirurgii.
• Infekcje bakteryjne, wirusowe lub grzybicze układu moczowo-płciowego także mogą być przyczyną problemów z poczęciem dziecka. Leczenie polega zwykle na przyjmowaniu odpowiednich leków.
• Mechaniczne urazy jąder – skutkujące trwałym uszkodzeniem struktur jądra, w tym przede wszystkim kanalików nasiennych. Duże urazy, obejmujące oba jądra mogą być powodem całkowitej bezpłodności.

Współcześnie – w określonych sytuacjach – możliwe jest leczenie nawet w sytuacji, gdy w nasieniu nie stwierdzono plemników. Biopsja jąder metodą TESE pozwala odnaleźć obszary, gdzie produkowane są nawet bardzo niewielkie ilości komórek, pobranie ich, a następnie wykorzystanie w zapłodnieniu metodą in vitro.

Podobnie jak istnieje wiele przyczyn niepłodności, tak i współczesna medycyna dysponuje ogromnym wachlarzem metod leczenia. W niektórych przypadkach wystarczające może okazać się leczenie farmakologiczne lub po prostu zmiana stylu życia. Pozostałe metody to na przykład hormonalna stymulacja lub regulowanie owulacji, zabiegi chirurgiczne różnego typu, procedury laboratoryjne (takie jak preparacja nasienia) czy procedury rozrodu wspomaganego: inseminacja i in vitro.

Zarówno diagnozowanie jak i kompleksowe leczenie niepłodności jest możliwe w dobrych klinikach leczenia niepłodności. Placówki tego typu nierzadko zapewniają także wsparcie psychologiczne.