Trzeba dać w rurę. Bez rozbudowy miejskiej sieci o likwidacji smogu zapomnijmy

Dlaczego Radomsko, miasto położone na równinie, bez starego przemysłu, przoduje w rankingach zasmogowienia? Odpowiedź jest pod ziemią. Dokładniej: w miejskiej sieci ciepłowniczej. W Radomsku podłączonych jest do niej tylko co piąty budynek. W innych miastach - 70-80 procent. Ogrzewamy się indywidualnie, głównie węglem. Póki sieć nie zostanie rozbudowana, o smogu nie zapomnimy

Strona internetowa Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, dane z czujnika jakości powietrza przy ul. Rolnej. Wybieram ostatnie 30 dni. 23 października wieczorem stężenie pyłu PM2,5 wynosi 95 mikorgramów na metr sześcienny. PM10 - 123 mikrogramy. Dwa dni wcześniej 142 mikrogramy PM10 i i 127 PM2,5. A 18 października 0 171 mikrogramów PM10 i 148 PM2,5.

Normy Światowej Organizacji Zdrowia na dopuszczalne dobowe stężenie to 15 mikrogramów dla PM2,5 i 45 dla PM10.

PM10 i PM2,5 to pyły. Tak zwana niska emisja. Niska, bo z kominów domów. W odróżnieniu od wysokiej emisji - z kominów zakładów. Te pyły wytwarzają się podczas spalania: drewna, węgla, śmieci, plastiku, biomasy. Dostają się do płuc.

Ale te liczby to i tak nic jak na Radomsko. Między październikiem a kwietniem bywają dni, że normy przekroczone są o 1000-1200 procent.

Jesteśmy przyzwyczajeni.

W końcu rankingi zobowiązują. Według Polskiego Alarmu Smogowego pod względem najwyższego dobowego stężenia pyłu PM10 w sezonie zimowym 2022/23 byliśmy na drugim miejscu w Polsce. Gorzej było tylko w Żywcu.

***

Alina. Prowadzi firmę w centrum. Choruje na astmę:

- Leczę się od dzieciństwa. Mam astmę niealergiczną, więc drażnią mnie właśnie choćby pyłki smogu. Od jesieni do wiosny muszę unikać spacerowania po ulicach, gdy jest smog, a wiadomo, że w Radomsku jest często. Wtedy gorzej mi się oddycha, czuję ucisk w piersiach. Więc jeżdżę samochodem. Muszę. Kamienice w centrum nie mają miejskiego ciepła, jedynie firmy. Ludzie palą czym popadnie: gumami, plastikiem, papierem, tekturami. Jak idę wyrzucić śmieci, to co się nadaje do spalenia, wybierają z kosza. I potem idzie to w powietrze.

Na Kowalowcu jest równie strasznie, jak w centrum. Tam powietrze śmierdzi tak, że nie da się otworzyć okna. Zostają maski i sterydy, które przecież mają uboczne skutki.

***

Takie opowieści zna większość radomszczan. Smog wpływa na zdrowie, czego jeszcze kilka lat temu sobie nie uświadamialiśmy. Pomogły akcje informacyjne Radomszczańskiego Alarmu Smogowego, temat pojawił się w przestrzeni publicznej dzięki mediom. Ale wpływ na zdrowie to jedno. Spalanie węgla i drewna dewastuje także klimat i przyczynia się do globalnego ocieplenia. Tego skutku sobie nie uświadamiamy.

***

Jak to możliwe, że Radomsko, miasto położone na równinie, bez starego przemysłu, przoduje w rankingach zasmogowienia?

Zajrzyjmy w liczby.

W 2022 roku każdy mieszkaniec oraz zarządca nieruchomości w Polsce musiał złożyć deklarację do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków. Tam podał źródła ciepła, którymi ogrzewa swoją nieruchomość. Dzięki temu systemowi w końcu wiadomo, czym palimy. To ma pomóc w walce z zanieczyszczeniem powietrza.

Z CEED (dane na koniec listopada 2022) wynika, że w Radomsku 6116 mieszkańców ogrzewa się nieekologicznym paliwem. W kotłach, piecach kaflowych, kozach, kominkach, trzonach kuchennych spala węgiel, pellet, drewno kawałkowe inne biomasy.

W szczegółach wygląda to tak:

* kocioł na paliwo stałe (ekogroszek, pellet) z podajnikiem klasy 5 i ekoprojektem - 703;

* kocioł na paliwo stałe (ekogroszek, pellet) z podajnikiem (bez klasy, klasa 3, 4) - 1334;

* kocioł na paliwo stałe (węgiel, pellet, drewno kawałkowe, inne biomasy), kocioł zasypowy - 2453;

* kominek/koza/ogrzewacz powietrza na paliwo stałe (drewno, pellet, inny rodzaj biomasy, węgiel) - 897;

* piec kaflowy na paliwo stałe (węgiel, drewno, pellet lub inny rodzaj biomasy) - 2016;

* trzon kuchenny/piecochuchnia/kuchnia węglowa - 513;

* kocioł olejowy - 194;

* kolektory słoneczne do ciepłej wody użytkowej lub z funkcją wspomagania ogrzewania - 127;

* miejska sieć ciepłownicza/ciepło systemowe/lokalna sieć ciepłownicza - 517;

* ogrzewanie elektryczne, bojler elektryczny - 984;

* pompa ciepła - 369;

* kocioł gazowy/bojler gazowy/podgrzewacz gazowy przepływowy/kominek gazowy - 1708.

Ale to tylko fragment rzeczywistości.

W dokumencie „Plan Rozwoju Lokalnego wraz z Planem Gospodarki Niskoemisyjnej dla Miasta Radomska 2020 - Aktualizacja” przytoczone są dane dotyczące miejskiej sieci ciepłowniczej. Zakład Ciepłowniczy ma 515 zawartych umów na dostawę ciepła (w tym 372 umów z odbiorcami indywidualnymi, reszta to firmy i wspólnoty). Na podstawie przeprowadzonych ankiet Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Szacuje, że około 81 proc. gospodarstw domowych w Radomsku posiada indywidualne źródło ciepła (własny piec c.o.), ledwie ok. 19 proc. korzysta z ciepła pochodzącego z ciepłowni miejskiej.

Jak Radomsko wypada w porównaniu z innymi miastami? Sprawdzamy. Elbląska sieć ciepłownicza dostarcza ciepło do 70 proc. budynków mieszkalnych. Krakowskie Miejskie Przesiębiorstwo Energetyki Cieplnej ma 65-procentowy udział w rynku grzewczym, 35 proc. mieszkańców korzysta z ogrzewania własnego. W Warszawie do miejskiej sieci połączonych jest ok. 80. proc. budynków.

***

Radomsko nie tyle odstaje, co jest na drugim biegunie. Jest smog, bo ludzie palą węglem w piecach. Żeby nie palili, trzeba ich podłączyć do miejskiej sieci. Tak też emituje zanieczyszczenia, ale są one ograniczone chociażby przez filtry. Na kominach domów nikt filtrów nie instaluje. Ale do sieci miejskiej ich podłączyć nie można, bo ciepłownia jest niewydolna. Trzeba by więcej mocy i dodatkowych kilometrów sieci. Ale na to potrzeba milionów. Skąd?

Prowadzony od dwóch lat miejski program dofinansowania wymiany źródeł ciepła na ekologiczne nie poprawi skokowo sytuacji, bo nie rozwiązuje głównego problemu - braku możliwości skorzystania z miejskiego ciepła.