Są pieniądze na transformację regionu bełchatowskiego

[ARTYKUŁ SPONSOROWANY] Choć do 2030 roku w kopalni i elektrowni Bełchatów ubędzie kilka tysięcy miejsc pracy, już są plany, jak zainwestować w region, by się dalej rozwijał. W dodatku są na to pieniądze

Sprawiedliwa Transformacja to proces łagodzenia negatywnych skutków transformacji klimatycznej. Odbywa się przez wspieranie najbardziej dotkniętych jej skutkami terytoriów i pracowników oraz promowanie zrównoważonej transformacji społeczno-gospodarczej.

Europejski Zielony Ład zakłada dekarbonizację Unii. Gospodarki mają być nowocześniejsze dzięki nisko- i zeroemisyjności, czyli ograniczeniu zużycia paliw kopalnych w produkcji energii, przemyśle.

Mechanizm Sprawiedliwej Transformacji koncentruje się na regionach, gałęziach przemysłu oraz pracownikach najbardziej dotkniętych zmianami. Jest kluczowym narzędziem służącym zapewnieniu, by transformacja na rzecz gospodarki neutralnej dla klimatu przebiegała w sposób sprawiedliwy, nie pozostawiając nikogo samemu sobie.

Mechanizm składa się z trzech filarów. Pierwszy to Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. Jest przeznaczony na wspieranie transformacji gospodarczej, m.in. podnoszenie i zmianę kwalifikacji pracowników, inwestycje w małe i średnie przedsiębiorstwa, tworzenie nowych firm, badania naukowe, inwestycję w czystą energię. Finansuje też pomoc w poszukiwaniu pracy, oraz przekształcenie istniejących instalacji wysokoemisyjnych. Fundusz jest mechanizmem gwarancyjnym przeznaczonym dla instytucji finansowych. Zapewnia gwarancje finansowania projektów. Dzięki temu możliwe jest uruchomienie inwestycji długoterminowych bez konieczności angażowania środków budżetowych danego kraju. W ramach Sprawiedliwej Transformacji Komisja Europejska udziela wsparcia państwom członkowskim, które zidentyfikowały terytoria, które są dotknięte lub w najbliższym czasie najbardziej odczują skutki transformacji w kierunku neutralności klimatycznej.

Terytorialny Plan Sprawiedliwej Transformacji przyjęty przez Samorząd Województwa Łódzkiego wskazuje tereny najbardziej dotknięte negatywnymi skutkami zmian. W województwie łódzkim wskazano 35 gmin z dwóch podregionów: piotrkowskiego i sieradzkiego (Obszar Transformacji - OT).

Sprawiedliwa Transformacja: znaczenie dla regionu bełchatowskiego

Gospodarka regionu bełchatowskiego jest zdominowana przez sektor wydobywczo-energetyczny. Wchodząca w skład GK PGE spółka PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. (PGE GiEK), do której należą kopalnia i elektrownia oraz spółki zależne, jest największym pracodawcą w regionie. Na koniec listopada 2020 roku w KWB Bełchatów pracowało 4616 osób (ponad 80 proc. pracujących w górnictwie i branży wydobywczej w województwie). W Elektrowni pracowało 2899 (31,8 proc. zatrudnionych w woj. w produkcji i zaopatrywaniu w energię, gaz i ciepłą wodę). W Centrali Spółki w Bełchatowie pracowało ok. 400 osób, a w spółkach zależnych od PGE - 5,5 tys. Szacuje się, że ponad 30 tysięcy osób znajduje zatrudnienie w firmach powiązanych lub współpracujących z KEB.

Osoby pracujące w KEB to w większości mieszkańcy regionu. W latach 2010-2020 zatrudnienie w KWB Bełchatów i ELB Bełchatów zmniejszyło się ogółem o 3800 osób, czyli prawie 34 procent. Obok naturalnych odejść z pracy na emerytury Kopalnia i Elektrownia Bełchatów realizowały w latach 2015-2017 Program Dobrowolnych Odejść, z którego skorzystało ponad 800 osób.

Ograniczenie działalności w sektorze górniczo-energetycznym wpłynie na sytuację społeczno-gospodarczą całego Obszaru Transformacji, w tym rynek pracy. Prognozy przewidują, że spadek wydobycia węgla w kopalni oraz spadek produkcji w elektrowni spowodują obniżenie poziomu zatrudnienia w 2030 r. do 4262 etatów (spadek o 3253 etaty, z czego 1955 w kopalni i 1298 w Elektrowni). To 43 procent mniej w stosunku do 2020 roku.

Prognozowany stan zatrudnienia na koniec 2030 r. w kopalni wyniesie 2661 pracowników, czyli 42,4 proc. mniej. Ograniczenie pracy kopalni skutkuje zmniejszeniem zatrudnienia nie tylko w elektrowni, lecz także w spółkach powiązanych i lokalnych, świadczących usługi na rzecz KEB. Z danych wynika, że na każde miejsce pracy w kopalni przypadają 4 miejsca pracy w regionie.

Stopniowe zamykanie elektrowni i kopalni w Bełchatowie stawia pytanie jak i gdzie stworzyć nowe miejsca pracy, które wypełnią lukę po kopalni i elektrowni. Możliwości daje wykorzystanie potencjału unijnych funduszy na sprawiedliwą transformację.

Priorytety i cele strategiczne dla transformacji regionu bełchatowskiego

Rozwój technologii, innowacji ma zasadnicze znaczenie dla zmniejszenia zależności danego kraju oraz sprzyja konkurencyjności i zrównoważonemu rozwojowi przemysłu. Dlatego na pokopalnianych terenach w gminie Kleszczów planowana jest budowa Centrum Badawczego Inteligentnych Systemów Transportowych i Obiektów Autonomicznych. Inwestycja ma polegać na wybudowaniu infrastruktury do testowania i homologacji niezbędnych dla autonomicznego transportu składającej się z toru testowego oraz specjalistycznych laboratoriów. Według wstępnych szacunków ma kosztować ponad 2 mld zł.

Projekt zakłada budowę toru testowego o długości ponad 15 kilometrów, na którym zostanie zainstalowana infrastruktura do badania obiektów w ruchu. Będzie to najważniejszy element CBIST&OA. Tor będzie wykorzystywany jako infrastruktura do testowania pojazdów latających i naziemnych, w tym dronów czy pojazdów osobowych, ciężarowych i transportu publicznego, agrotechnicznych.

Oprócz toru, który stanowi centralny element projektu, planowane jest wybudowanie 10 specjalistycznych i komplementarnych laboratoriów, które będą obsługiwać procesy testowania i certyfikacji wszystkich aspektów technologicznych autonomiczności.

Wszystkie elementy CBIST&OA zajmą łącznie obszar ok. 400 hektarów powyrobiskowych terenów bełchatowskiej kopalni.
Rolę i znaczenie przedsięwzięcia budowy centrum dostrzegli członkowie Rady ds. Innowacyjności Przemysłu Województwa Łódzkiego. Konkretnie dr. hab. inż. Przemysław Kubiak z Politechniki Łódzkiej, który jest jednym z inicjatorów powstania Centrum.

Członkowie rady podkreślają, że przemysł motoryzacyjny to filar polskiej gospodarki. Odpowiada za 8 proc. PKB, 13,5 proc. rocznego eksportu i 490 tys. osób. Branża motoryzacyjna przechodzi rewolucję, która zdecyduje o jej przyszłości. Masowa elektryfikacja flot stworzy zupełnie nowe perspektywy biznesowe. Suma globalnych inwestycji w obszarze zeroemisyjnego transportu szacowana jest na kwotę 53 bln USD do 2050 r.

Projekt ma być kluczowy dla rozwoju OT oraz całego województwa łódzkiego. Ma stać się motorem rozwoju, w oparciu o który można prowadzić skuteczną transformację regionu w oparciu o nowe technologie. Infrastruktura ma wytworzyć impuls do tworzenia nowych inwestycji, głównie w regionie bełchatowskim. Monokultura gospodarcza musi zostać przełamana, aby skutecznie powadzić działania prorozwojowe. Chodzi głównie o zniwelowanie utraty miejsc prac w regionie i zapewnienie nowych, równie atrakcyjnych dla mieszkańców. Aby zapewnić wysokopłatne miejsca pracy koniecznym staje się przyciągnięcie inwestycji z branży kreatywnej i innowacyjnej.

Stworzona infrastruktura ma przyciągnąć nowe, nowoczesne firmy z całego świata do regionu, ale również stworzyć centrum rozwoju małych, innowacyjnych firm z regionu. W oparciu o kompetencje budowane zostaną nowe firmy o wysokim potencjale innowacyjnym.

Centrum to przede wszystkim szansa na stworzenie nowego łańcucha wartości, który zastąpi dotychczasowy, oparty na firmach okołogórniczych. Pozwoli wykreować nowe działalności, np. w zakresie akredytacji obiektów autonomicznych. Za zadania związane z wdrożeniem Funduszu Sprawiedliwej Transformacji, jak również realizacją CBIS&OA, który może być sposobem na transformację gospodarczą regionu, odpowiada wicemarszałek Piotr Wojtysiak.

Zakończenie prac koncepcyjnych i projektowych przewidywane jest do dnia 01.09.2024 r. dot. pełnego studium wykonalności budowy Centrum Badawczego Inteligentnych Systemów Transportowych i Obiektów Autonomicznych na terenach pokopalnianych oraz gminy Kleszczów - prowadzone jest przez Regionalną Agencję Wspierania Inwestycji sp. z o.o.