Od sierpnia koniec z cytologią w programie przesiewowym. Wchodzi superdokładny test HPV

Przez ponad 20 lat cytologia była podstawowym badaniem w profilaktyce raka szyjki macicy. Teraz szykuje się duża zmiana. Od 1 sierpnia cytologia znika z programu badań przesiewowych w ramach profilaktyki każda Polka objęta programem będzie miała wykonywany już tylko test HPV HR.

To czułe badanie, które wykrywa obecność wirusa HPV odpowiedzialnego za raka szyjki macicy. Dodatni wynik nie oznacza, że kobieta ma nowotwór, tylko że organizm jest zakażony wirusem, który u części pacjentek po pewnym czasie może doprowadzić do rozwoju raka. Wtedy włączane jest drugie badanie – płynna cytologia LBC. Dzięki niej lekarze mogą wychwycić bardzo wczesne, przednowotworowe zmiany i leczyć je, zanim rozwinie się choroba.

Zarówno test HPV HR, jak i cytologia płynna LBC są bezpłatne, bezbolesne, a Narodowy Fundusz Zdrowia finansuje je w ramach programu profilaktycznego.

Naukowcy z Narodowego Instytutu Onkologii przebadali ponad 33 tysiące kobiet. Wynik jest jednoznaczny: testy HPV HR niemal dwukrotnie lepiej wyłapują zagrożenie rakiem szyjki macicy niż tradycyjna cytologia.

Te dane wpisują się w europejskie zalecenia. W 2025 roku European Commission Initiative on Cervical Cancer wskazała testy HPV HR jako jedyną rekomendowaną metodę badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy w Europie. Polska dostosowuje się do standardu obowiązującego w innych krajach.

Kto może zrobić badanie

Program profilaktyki raka szyjki macicy obejmuje kobiety w wieku od 25 do 64 lat, które przez ostatnie 3 lata nie miały wykonanego przesiewowego badania cytologicznego.

Nowy schemat badań – krok po kroku

Nowa ścieżka diagnostyczna wygląda tak:

1. Test HPV HR z genotypowaniem
– lekarz lub położna pobiera wymaz z szyjki macicy,
– w próbce laboratorium szuka DNA lub RNA wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) o wysokim ryzyku onkogennym,
– badanie wykonuje się co 5 lat.

2. Dodatni wynik – co dalej?
Jeśli test HPV HR wyjdzie dodatnio, z tego samego materiału wykonuje się cytologię płynną LBC. Nie ma potrzeby ponownej wizyty na fotelu ginekologicznym, wykorzystuje się próbkę pobraną wcześniej.

3. Rola cytologii płynnej (LBC)
Cytologia LBC zostanie wykonana tylko wtedy, gdy test HPV HR wskaże na obecność wirusa wysokiego ryzyka. Od jej wyniku zależy dalsza częstotliwość kontroli i ewentualne dodatkowe badania.

Zakres i tempo kolejnych badań lekarz dobiera na podstawie uzyskanych wyników.

Co oznaczają wyniki, kiedy na kolejne badanie?

Ujemny test HPV HR
Jeśli test nie wykryje wirusa, lekarz wyznaczy termin kolejnego badania profilaktycznego za 3 lub 5 lat, a w szczególnych sytuacjach – po 12 miesiącach.

Dodatni test HPV HR i prawidłowa cytologia LBC
Gdy test HPV HR będzie dodatni, a jednocześnie cytologia płynna nie wykaże niepokojących zmian, lekarz zwykle zaleci powtórne badanie za 12 miesięcy.

Wykryte zmiany dysplastyczne
Jeśli w wyniku badań pojawi się informacja o zmianach o charakterze dysplastycznym, ginekolog skieruje pacjentkę na dalszą diagnostykę – kolposkopię albo kolposkopię z pobraniem wycinka do badania histopatologicznego. W przypadku rozpoznania raka szyjki macicy lub innego schorzenia kobieta trafi do leczenia specjalistycznego lub na kolejne, pogłębione badania.

Ważna informacja dla pań po leczeniu onkologicznym: pacjentki, które przeszły leczenie z powodu nowotworu złośliwego szyjki macicy, po zakończeniu okresu kontroli onkologicznej (o czym decyduje lekarz prowadzący) mogą ponownie zostać objęte badaniami cytologicznymi.

Gdzie można się zbadać?

Z programu profilaktyki raka szyjki macicy korzystają poradnie ginekologiczne oraz położne podstawowej opieki zdrowotnej, które podpisały z NFZ umowę na prowadzenie tych badań. W województwie łódzkim działa ponad 150 takich placówek.

Ich listę można znaleźć na stronie https://gsl.nfz.gov.pl/GSL/GSL/ProgramyProfilaktyczne oraz uzyskać pod numerem całodobowej infolinii 800 190 590.

Jak badają się kobiety w Łódzkiem?

W samym województwie łódzkim w 2026 roku aż 702 tysiące kobiet powinno wykonać test HPV HR. Tymczasem z profilaktyki raka szyjki macicy korzysta obecnie około 16% mieszkanek regionu.

Są gminy, gdzie profilaktyka praktycznie leży. W Krośniewicach, Nowych Ostrowach czy Dąbrowicach z bezpłatnych badań skorzystało zaledwie 5–6% kobiet. Z drugiej strony są też miejsca, które pokazują, że można to zmienić – w Szczercowie, Wolborzu i Lutomiersku na badania zgłosiło się po 26% uprawnionych pań.

Najlepiej na tle całego województwa wypada powiat opoczyński, gdzie z programu profilaktycznego skorzystało 17% kobiet.