Co dzieje się z nieleczonym ubytkiem? Etapy rozwoju próchnicy

[ARTYKUŁ SPONSOROWANY] Niewielki ubytek często nie boli, dlatego łatwo zignorować go na dłuższy czas. Problem w tym, że próchnica nie zatrzymuje się sama i nie znika bez leczenia. Z czasem bakterie niszczą kolejne warstwy zęba, przechodząc od szkliwa do zębiny, a następnie do miazgi. Wtedy zwykłe wypełnienie może już nie wystarczyć, a konieczne może okazać się leczenie kanałowe.

Im wcześniej ubytek zostanie wykryty, tym większa szansa na prostsze, mniej rozległe leczenie i zachowanie większej ilości zdrowych tkanek zęba. Warto więc wiedzieć, jak przebiegają kolejne etapy rozwoju próchnicy i jakie objawy mogą świadczyć o tym, że choroba jest już zaawansowana.

Artykuł przygotowany wspólnie z gabinetem dentystycznym Dental Art. 

Próchnica rozwija się pod wpływem bakterii obecnych w płytce nazębnej. Wykorzystują one cukry pochodzące z pożywienia i wytwarzają kwasy, które stopniowo osłabiają szkliwo. Na początku zmiany mogą mieć postać niewielkiego odwapnienia, jednak wraz z upływem czasu dochodzi do trwałego uszkodzenia powierzchni zęba i powstania ubytku.

Wczesną demineralizację szkliwa można niekiedy zatrzymać dzięki odpowiedniej higienie, stosowaniu fluoru i zmianie nawyków żywieniowych. Jeżeli jednak w zębie powstała już wyraźna dziura, utracona tkanka nie odbuduje się samoistnie. Dokładniejsze szczotkowanie, płyny do płukania jamy ustnej czy domowe sposoby mogą ograniczyć ilość bakterii, ale nie zastąpią leczenia stomatologicznego.

Nieleczony ubytek zwykle stopniowo się powiększa. Próchnica przenika przez szkliwo do zębiny, a następnie może dotrzeć do miazgi, czyli silnie unerwionej i unaczynionej części zęba. Dlatego brak bólu nie powinien być traktowany jako dowód, że problem zniknął, często oznacza jedynie, że choroba nie dotarła jeszcze do głębiej położonych tkanek.

Próchnica zaczyna się od stopniowej utraty minerałów ze szkliwa. Pod wpływem kwasów wytwarzanych przez bakterie powierzchnia zęba ulega osłabieniu, choć na tym etapie nie ma jeszcze widocznej dziury. Pierwszym sygnałem może być biała, matowa plama, która odróżnia się od zdrowej, gładkiej części szkliwa.

Wczesna próchnica zwykle nie powoduje bólu ani innych wyraźnych dolegliwości. Zmiana może zostać zauważona dopiero podczas przeglądu stomatologicznego, dlatego brak objawów nie oznacza, że proces chorobowy się nie rozwija.

Na tym etapie możliwe jest jeszcze zatrzymanie, a niekiedy również częściowe odwrócenie demineralizacji. Pomagają w tym odpowiednia higiena jamy ustnej, stosowanie pasty z fluorem, ograniczenie częstego podjadania i indywidualnie dobrane zabiegi profilaktyczne. Jeżeli jednak działanie kwasów będzie się powtarzać, szkliwo stanie się coraz słabsze, aż w jego powierzchni powstanie trwały ubytek wymagający leczenia stomatologicznego.

Jeżeli proces demineralizacji nie zostanie zatrzymany, szkliwo stopniowo traci swoją wytrzymałość. Z czasem jego powierzchnia może się załamać, a w zębie powstaje trwały ubytek. Na tym etapie utracona tkanka nie jest już w stanie odbudować się samoistnie, dlatego konieczne staje się leczenie stomatologiczne.

Niewielki ubytek w szkliwie nadal może nie powodować bólu ani nadwrażliwości. Zmiana bywa zauważalna jako ciemniejsza plamka, niewielkie zagłębienie lub chropowatość wyczuwalna językiem. Brak wyraźnych objawów sprawia, że część pacjentów odkłada wizytę, licząc, że problem nie będzie się pogłębiał. Próchnica jednak nadal się rozwija i może stopniowo docierać do głębszych warstw zęba.

Leczenie na tym etapie zazwyczaj polega na usunięciu zmienionych próchnicowo tkanek i odbudowaniu zęba za pomocą wypełnienia. Im wcześniej zostanie ono wykonane, tym mniej zdrowej tkanki trzeba usunąć. Odkładanie leczenia zwiększa natomiast ryzyko, że próchnica przedostanie się do zębiny, gdzie może postępować znacznie szybciej.

Po przekroczeniu szkliwa próchnica dociera do zębiny, czyli warstwy znajdującej się bliżej wnętrza zęba. Zębina jest mniej odporna na działanie kwasów niż szkliwo, dlatego na tym etapie ubytek może się pogłębiać i obejmować coraz większą część zęba. Nieleczona próchnica może prowadzić do rozległego uszkodzenia jego tkanek, infekcji, a nawet utraty zęba.

Pacjent może zacząć odczuwać krótkotrwały, ostry ból lub nadwrażliwość podczas spożywania słodkich, zimnych albo gorących produktów. Dolegliwości często ustępują po usunięciu bodźca, dlatego łatwo je zbagatelizować. Nie oznacza to jednak, że problem jest niewielki, wrażliwość może świadczyć o tym, że proces próchnicowy objął już zębinę i zbliża się do miazgi.

Na tym etapie konieczne jest usunięcie zmienionych próchnicowo tkanek i odbudowanie zęba. Zakres leczenia zależy od wielkości i głębokości ubytku. Jeżeli pacjent nadal odkłada wizytę, próchnica może dotrzeć do miazgi, powodując ból zęba i stan zapalny. Wówczas zwykłe wypełnienie może już nie wystarczyć, a konieczne może okazać się leczenie kanałowe.

W miarę pogłębiania się ubytku próchnica może dotrzeć do miazgi, czyli znajdującej się wewnątrz zęba tkanki zawierającej naczynia krwionośne i nerwy. Jej podrażnienie lub zakażenie może wywołać stan zapalny, którego nie zawsze da się już zatrzymać poprzez samo usunięcie próchnicy i założenie wypełnienia. Gdy miazga zostanie nieodwracalnie uszkodzona, konieczne może być leczenie kanałowe.

Niepokojącym sygnałem jest przede wszystkim silny, samoistny lub pulsujący ból. Dolegliwości mogą nasilać się wieczorem i w nocy, pojawiać się podczas nagryzania albo utrzymywać się jeszcze długo po wypiciu zimnego lub gorącego napoju. Ból może również promieniować do szczęki, ucha lub skroni, przez co pacjentowi trudno jest wskazać konkretny chory ząb.

Leczenie kanałowe polega na usunięciu zmienionej zapalnie lub zakażonej miazgi, dokładnym oczyszczeniu wnętrza zęba, opracowaniu kanałów, a następnie ich szczelnym wypełnieniu. Celem zabiegu jest zatrzymanie infekcji i zachowanie zęba, który bez odpowiedniego leczenia mógłby wymagać usunięcia.

Nie każdy ubytek wymaga leczenia kanałowego. Jeżeli próchnica zostanie wykryta na etapie, gdy obejmuje jedynie szkliwo lub zębinę i nie doprowadziła jeszcze do nieodwracalnego uszkodzenia miazgi, zazwyczaj wystarczy usunięcie zmienionych tkanek i odbudowanie zęba za pomocą wypełnienia.

Ryzyko leczenia kanałowego rośnie jednak wraz z głębokością ubytku i czasem, przez jaki próchnica pozostaje nieleczona. Gdy bakterie dotrą do wnętrza zęba i wywołają nieodwracalne zapalenie albo martwicę miazgi, samo założenie plomby nie rozwiąże problemu. Konieczne staje się wtedy oczyszczenie kanałów i usunięcie zakażonych tkanek.

O sposobie leczenia stomatolog decyduje na podstawie badania, zgłaszanych objawów, reakcji miazgi i zdjęcia RTG. Znaczenie ma także ilość zachowanych tkanek zęba i możliwość jego późniejszej odbudowy.

Najważniejsze jest więc nie to, czy ubytek boli, ale jak głęboko sięga. Wiele zmian rozwija się przez długi czas bez wyraźnych dolegliwości. Regularne kontrole pozwalają wykryć je wcześniej i zwiększają szansę, że leczenie ograniczy się do niewielkiego wypełnienia, zamiast bardziej złożonego leczenia kanałowego.